Een omvormer voor zonnepanelen zet de stroom van je panelen om in stroom die je in huis kunt gebruiken. Zonder omvormer heb je niets aan je zonnepanelen. Er zijn drie hoofdsoorten: één centrale stringomvormer, een micro-omvormer per paneel, of power-optimizers met een centrale omvormer.
In dit artikel lees je hoe elke soort werkt, wat een string is, welke omvormer bij jouw dak past, waar je hem ophangt, hoe lang hij meegaat en wat je doet bij een storing. Alles over zonnepanelen in één overzicht vind je op onze hoofdpagina.
Wat doet een omvormer bij zonnepanelen?
Een omvormer voor zonnepanelen zet de gelijkstroom van je panelen om in wisselstroom, het soort stroom dat uit het stopcontact komt en op het stroomnet loopt. Zonnepanelen wekken gelijkstroom op (DC), terwijl je huis en het net op wisselstroom (AC) werken.
De omvormer doet meer dan alleen omzetten. Hij zoekt steeds het punt waarop de panelen het meeste vermogen leveren. Dat heet MPPT, Maximum Power Point Tracking. Een omvormer heeft één of meer van die MPPT’s. Volgens Kenniscentrum Duurzaam Leven (voorheen Milieu Centraal) bepaalt de kwaliteit van de omvormer daardoor mede hoeveel stroom je installatie oplevert.
Een paar dingen die goed zijn om te weten:
- een omvormer wordt warmer naarmate er meer licht op de panelen valt;
- hij kan wat geluid maken, zoals een zacht zoemen;
- hij hangt bij voorkeur dicht bij de panelen, zodat de kabels kort blijven.
Heb je altijd een omvormer nodig bij zonnepanelen?
Ja. Zonnepanelen die op je huisinstallatie of het net zijn aangesloten, hebben altijd een omvormer nodig, omdat de gelijkstroom anders niet bruikbaar is. Soms zie je hem alleen niet, omdat hij klein is en onder of achter het paneel zit.
Dat geldt ook voor zonnepanelen met een stekker. Zo’n paneel heeft een eigen micro-omvormer, zodat je het in het stopcontact kunt steken. Let wel op: volgens de installatienorm NEN 1010 horen zonnepanelen op een aparte groep, en voor stekkerpanelen wordt een maximum van 800 watt per groep aangehouden.
Wat is een string bij zonnepanelen?
Een string is een rij zonnepanelen die achter elkaar, in serie, aan elkaar zijn geschakeld. De stroom loopt dan van het ene paneel door het volgende, zoals bij een ouderwets lichtsnoer. Aan het eind van de string gaat één kabel naar de omvormer.
Kleine installaties hebben vaak één string. Bij grotere systemen worden de panelen verdeeld over meerdere strings, die samen op één stringomvormer worden aangesloten. Liggen je panelen op twee dakvlakken, bijvoorbeeld oost en west, dan maakt de installateur meestal per dakvlak een eigen string, het liefst op een eigen MPPT van de omvormer.
Waarom schaduw bij strings zo veel uitmaakt
Omdat de panelen in een string in serie zitten, bepaalt het zwakste paneel hoeveel stroom er door de hele rij gaat. Schaduw op één paneel verlaagt bij de meeste systemen de opbrengst van het hele systeem.
In elk paneel zitten gewoonlijk drie bypass-diodes. Valt er schaduw op een deel van een paneel, dan schakelt zo’n diode een derde van dat paneel uit, zodat de stroom eromheen kan lopen. Dat beperkt het verlies, maar het voorkomt het niet. Bij veel schaduw, bijvoorbeeld van een schoorsteen, dakkapel of boom, zijn micro-omvormers of power-optimizers daarom een betere oplossing.
String zonnepanelen aansluiten: wie doet dat?
Het aansluiten van strings is werk voor de installateur. Die bepaalt hoeveel panelen er in een string kunnen, zodat de spanning past bij wat de omvormer aankan, en hoe de strings over de MPPT’s worden verdeeld. Vraag bij de offerte hoeveel strings er komen en waarom. Meer over dat traject lees je bij een installateur voor zonnepanelen kiezen.
Wat is een stringomvormer?
Een stringomvormer is één centrale omvormer waarop alle strings van je zonnepanelen samenkomen. Het is de meest gebruikte oplossing: een kast aan de muur, meestal op zolder, in een technische ruimte of in de garage.
De voordelen zijn de eenvoud en dat er maar één apparaat is om te controleren en te vervangen. Het nadeel zit in de schaduwgevoeligheid van strings, zoals hierboven beschreven. Ook moet een centrale omvormer na zo’n 12 jaar worden vervangen, terwijl de panelen veel langer meegaan.
Hoe werkt een micro-omvormer?
Een micro-omvormer is een kleine omvormer die onder elk paneel zit. Elk paneel zet zijn eigen stroom om in wisselstroom, los van de andere panelen. Er is dan geen centrale omvormer aan de muur.
Bij zonnepanelen met een micro-omvormer heeft schaduw op één paneel geen invloed op de rest: alleen dat ene paneel levert minder. Daardoor zijn micro-omvormers een goede keuze voor daken met schaduw of met panelen in verschillende richtingen. Micro-omvormers gaan ongeveer 25 jaar mee en fabrikanten geven er langere garanties op dan op centrale omvormers.
Daar staat tegenover dat er meer elektronica op het dak zit. Gaat er een micro-omvormer kapot, dan moet iemand het dak op om hem te vervangen.
Wat zijn power-optimizers?
Een power-optimizer is een klein kastje per paneel met een eigen MPPT, dat samenwerkt met een centrale omvormer. De optimizer haalt het maximale uit elk paneel, de centrale omvormer zet daarna alle stroom om in wisselstroom.
Een optimizer voor zonnepanelen combineert zo een deel van de voordelen van beide systemen: schaduw op één paneel trekt de rest minder omlaag, terwijl de omzetting centraal gebeurt. Soms zit de optimizer al in het paneel ingebouwd. Power-optimizers zijn meestal goedkoper dan micro-omvormers.
Stringomvormer, micro-omvormer of optimizer: welke kies je?
Ligt je dak vrij in de zon en liggen alle panelen in één richting, dan is een stringomvormer meestal de eenvoudigste keuze. Heb je schaduw of panelen op meerdere dakvlakken, dan zijn micro-omvormers of optimizers beter. Dat is ook het advies van Kenniscentrum Duurzaam Leven.
| Soort | Hoe het werkt | Bij schaduw | Levensduur |
|---|---|---|---|
| Stringomvormer | Eén centrale omvormer voor alle strings | Eén beschaduwd paneel verlaagt de opbrengst van de string | Ca. 12 jaar |
| Micro-omvormer | Eigen omvormer onder elk paneel | Alleen het beschaduwde paneel levert minder | Ca. 25 jaar |
| Power-optimizers | Kastje met MPPT per paneel plus centrale omvormer | Verlies blijft grotendeels beperkt tot het beschaduwde paneel | Centrale omvormer: ca. 12 jaar |
Twijfel je tussen een micro-omvormer of optimizer? Beide lossen het schaduwprobleem op. Optimizers zijn meestal goedkoper, bij micro-omvormers heb je geen centrale omvormer meer die na verloop van tijd vervangen moet worden. Hoeveel schaduw er op jouw dak valt, lees je bij schaduw en dakligging. Bij een plat dak kan ook de opstelling meespelen: zie zonnepanelen op een plat dak.
Waar moet je op letten bij een omvormer voor zonnepanelen?
Let vooral op of de omvormer bij je panelen en je dak past, of hij op de lijst van Netbeheer Nederland staat en hoe je de opbrengst kunt volgen. Dit zijn de aandachtspunten:
- Eén leverancier: koop panelen en omvormer bij dezelfde partij. Dan is er één aanspreekpunt bij problemen.
- Goedgekeurd: kies een omvormer die op de lijst van Netbeheer Nederland staat. Die lijst is niet uitputtend, maar geeft houvast.
- Uitlezen: een scherm of een internetverbinding laat zien wat je panelen opleveren en of er storingen zijn.
- Aantal MPPT’s: bij panelen in verschillende richtingen wil je per richting een eigen MPPT.
- Vermogen: het vermogen van de omvormer is vaak lager dan het totale vermogen van de panelen. Dat is normaal, omdat panelen hun maximale vermogen zelden leveren.
- Schaduw: kies bij schaduw micro-omvormers of optimizers.
Welk merk omvormer het beste is, kunnen we niet zeggen: daar is geen onafhankelijk onderzoek naar. Met de punten hierboven vergelijk je offertes wel op wat ertoe doet. Wil je ook de panelen zelf vergelijken, lees dan de beste zonnepanelen kiezen.
Waar hang je de omvormer op?
Hang de omvormer voor zonnepanelen op een brandveilige muur van steen of gips, met minstens 50 cm vrije ruimte eromheen, op een plek waar hij zijn warmte kwijt kan. Dat adviseert de brandweer, omdat een omvormer heet wordt.
Hang de omvormer bij voorkeur dicht bij de panelen. Vaak is dat de zolder. Dat kan prima, zolang de zolder geen opslagplek vol spullen is. De brandweer noemt een oververhitte omvormer en slechte aansluitingen of te dunne draden als veelvoorkomende oorzaken van brand bij zonnepanelen. Zet dus geen dozen, kleding of andere spullen binnen 50 cm van de omvormer en dek hem nooit af.
Hoor je de omvormer knetteren of ruik je een brandlucht? Zet dan de groep van de zonnepanelen in de meterkast uit en bel je installateur.
Aansluiten: aparte groep, 1-fase of 3-fase omvormer?
Een omvormer voor zonnepanelen komt altijd op een aparte groep in de meterkast. Bij een installatie van meer dan 5.000 watt is een 3-fase omvormer nodig, en daarvoor een 3-fase aansluiting.
Hoeveel vermogen je op één groep kunt aansluiten, hangt af van de hoofdzekering van je woning. De meeste woningen hebben een 1-fase aansluiting. Heb je een groter systeem en nog geen 3-fase aansluiting, dan moet de netbeheerder die verzwaren. Dat kost € 380 (3x25A) tot € 1.900 (3x35A). Een alternatief is aftoppen: de omvormer levert dan nooit meer dan een ingesteld maximum.
De installateur hoort dit vooraf te beoordelen. Vraag in de offerte uitdrukkelijk of je huidige aansluiting voldoende is.
Hoe lang gaat een omvormer mee en wat kost vervangen?
Een centrale omvormer voor zonnepanelen gaat gemiddeld ongeveer 12 jaar mee, micro-omvormers ongeveer 25 jaar. Het vervangen van een omvormer bij 8 panelen kost ongeveer € 900.
Omdat zonnepanelen zelf veel langer meegaan, moet je bij een stringomvormer rekening houden met minstens één vervanging tijdens de levensduur van de installatie. Hoe lang de panelen meegaan, lees je bij levensduur van zonnepanelen. De brandweer adviseert om een omvormer van 10 jaar of ouder te laten nakijken, omdat vervanging dan nodig kan zijn.
Je kunt de levensduur helpen door de omvormer regelmatig stofvrij te maken en de ruimte eromheen vrij te houden. Moet je omvormer vervangen worden en denk je aan een thuisbatterij, dan is dat een goed moment om naar een hybride omvormer te kijken (zie hieronder). De totale kosten van een installatie staan bij kosten van zonnepanelen.
Storing of minder opbrengst: wat nu?
Controleer eerst het lampje: bij de meeste omvormers betekent een groen lampje dat hij werkt. Levert je installatie meer dan 10% minder op dan je gewend bent, laat hem dan nakijken, adviseert Kenniscentrum Duurzaam Leven.
Valt je omvormer op zonnige dagen af en toe uit, dan kan dat aan de spanning op het stroomnet liggen. Volgens Netbeheer Nederland schakelt een omvormer automatisch uit als de netspanning te hoog wordt. Dat is altijd tijdelijk: zodra de spanning daalt, gaat hij weer aan. Je kunt het beperken door overdag zelf meer stroom te gebruiken, bijvoorbeeld door de wasmachine of vaatwasser dan te laten draaien.
Is je omvormer met internet verbonden, verander dan het standaardwachtwoord. Hoe je de opbrengst beoordeelt en wat normaal is, lees je bij opbrengst van zonnepanelen.
Hybride omvormer: nodig voor een thuisaccu?
Een hybride omvormer is alleen nodig als je een thuisbatterij DC-gekoppeld wilt aansluiten. Zo’n omvormer stuurt zowel je zonnepanelen als een batterij aan: hij zet zonnestroom om voor gebruik in huis, laadt de batterij op als je stroom overhoudt en haalt er stroom uit als je panelen te weinig opwekken.
Bij een AC-gekoppelde batterij heeft de batterij een eigen omvormer en kan je bestaande omvormer blijven. Hoe beide manieren werken, lees je bij thuisaccu koppelen aan zonnepanelen.
Wil je weten wat jouw woning het meest oplevert?
Met de energiebespaarcheck zie je welke maatregelen bij jouw huis passen.
Omvormer uitzetten bij negatieve stroomprijzen?
Alleen als je een dynamisch energiecontract hebt en de stroomprijs negatief is, kan het soms beter zijn om je zonnepanelen tijdelijk uit te zetten. Op een gewone zonnige dag kost uitzetten je juist geld.
Bij een negatieve prijs betaal je voor stroom die je teruglevert. Of tijdelijk uitzetten voor jou zin heeft, hangt af van je contract. Zeker na het einde van de salderingsregeling op 1 januari 2027 wordt dit belangrijker. Lees meer bij terugleverkosten.
Omvormer aanmelden bij energieleveren.nl
Zonnepanelen meld je verplicht aan op energieleveren.nl, en daarbij vul je het merk en type van je omvormer in. Volgens Netbeheer Nederland moet een omvormer voldoen aan Europese eisen (de RfG, Requirements for Generators). De site controleert of jouw omvormer daaraan voldoet. Vaak doet de installateur de aanmelding; vraag het na.
Veelgestelde vragen
Wat kost een omvormer voor zonnepanelen vervangen?
Voor een installatie met 8 panelen ben je ongeveer € 900 kwijt aan een nieuwe omvormer.
Hoe lang gaat een omvormer van zonnepanelen mee?
Een centrale stringomvormer gaat gemiddeld ongeveer 12 jaar mee. Micro-omvormers gaan ongeveer 25 jaar mee, net zo lang als de panelen zelf.
Bij een omvormer van 10 jaar of ouder adviseert de brandweer om hem te laten controleren. Let ook op minder opbrengst: meer dan 10% minder is een reden om de installatie te laten nakijken.
Wat is een hybride omvormer?
Een omvormer die zowel zonnepanelen als een thuisbatterij aanstuurt. Je hebt hem nodig bij een DC-gekoppelde batterij.
Micro-omvormer of optimizer: wat is beter?
Dat hangt af van wat je belangrijk vindt. Beide zorgen ervoor dat schaduw op één paneel de rest niet omlaag trekt.
- Optimizers zijn meestal goedkoper, maar je houdt een centrale omvormer die na zo’n 12 jaar vervangen moet worden.
- Micro-omvormers gaan ongeveer 25 jaar mee en hebben langere garanties, maar er zit meer elektronica op het dak.
Heeft een omvormer een aparte groep nodig?
Ja. Zonnepanelen en hun omvormer horen volgens de installatienorm NEN 1010 op een eigen groep in de meterkast.
Waarom is mijn omvormer kleiner dan het vermogen van mijn panelen?
Dat is gebruikelijk. Panelen leveren hun maximale vermogen alleen onder ideale omstandigheden, en dat gebeurt in Nederland zelden. Het vermogen van de omvormer is daarom vaak lager dan dat van de panelen. Hoeveel lager precies verstandig is, bepaalt de installateur per situatie.
Bronnen
- Kenniscentrum Duurzaam Leven: Hoe werken zonnepanelen?
- Kenniscentrum Duurzaam Leven: Zonnepanelen, hoe geschikt is je dak?
- Kenniscentrum Duurzaam Leven: Zonnepanelen kopen en installeren
- Kenniscentrum Duurzaam Leven: Zonnepanelen onderhouden, vervangen of wegdoen
- Kenniscentrum Duurzaam Leven: Zonnepanelen met een stekker
- Kenniscentrum Duurzaam Leven: Energiecontracten, welke zijn er?
- Kenniscentrum Duurzaam Leven: Zonnestroom als de saldering stopt
- Brandweer: Tips voor zonnepanelen
- Brandweer: Zonnepanelen
- Netbeheer Nederland: Zonnepanelen
- Netbeheer Nederland: Huishoudens kunnen vaker opgewekte zonnestroom niet kwijt (8 juli 2023)